1969...
Anselm Kiefer was 23 jaar oud en een kunststudent.
Lenin, Mao of Ho Chi Minh werden om hem heen aanbeden. De meesten van zijn progressieve tijdgenoten wilden in mei 1968 de wereld op zijn kop zetten. Hoe links-liberaal of links-extremistisch, hoe anarchistisch of maoïstisch-orthodox ook, de studenten deelden hun zelfbeeld als anti-fascisten.
Kiefer, die zelf ook een beetje demonstreerde, kon er niet veel mee. Hij heeft nooit willen beweren dat hij een antifascist was. 'Ik vond dat bijna pervers, obsceen', legt hij achteraf uit. 'Je kunt geen woord claimen in een tijd waarin het niet veel kost om antifascist te zijn, dat heeft alleen zin in een tijd waarin het je leven heeft gekost om antifascist te zijn. Daarom heb ik nooit gezegd: ik ben anti-fascist.'
Zijn confrontatie met het nationaal-socialisme was ook een weerklank op het nieuwe enthousiasme voor totalitarisme dat zijn medestudenten in de grip had. Voor Mao in plaats van voor Hitler.
'Er was veel blindheid bij officieel links', herinnert Kiefer zich. Chinese propaganda werd serieus genomen door slimme jonge mensen. Door zijn broer bijvoorbeeld, een arts. Kiefer was geschokt.
Het heeft niets te maken met zijn biografie, legt hij uit, maar met zijn intellectuele aanleg. 'De drie elementen waaruit de mens bestaat, wil, intellect en gevoel, waren bij mij één. Er was niet alleen intellect en denkvermogen. Het gevoel en de wil waren bij de kennis betrokken.'
Inzicht was ook een fysieke ervaring.
Het kind van de leraar dat hij was, had geluisterd naar Amerikaanse platen over de heropvoeding van de Duitsers. Belangrijke toespraken van Hitler, Goebbels en Göring waren op die platen te horen - en het luisteren naar de toespraken werd een existentiële ervaring voor de gevoelige jongeman.
'Ik schrok, omdat de geluidsgolven van deze toespraken recht onder de huid gingen. Ze werden via de huid doorgegeven aan het zenuwstelsel. Het is een andere benadering dan lezen over het Hitlertijdperk.'
In plaats van antifascisme te beweren, stelde Kiefer zichzelf fysiek bloot aan het fascisme. 'Vanuit deze fysieke ervaring, die gepaard ging met een spirituele ervaring, door uitgebreide lectuur en studies, begon ik een nieuwe fysieke actie en probeerde die uit op mezelf.'
Met 'die' bedoelt Kiefer de Hitlergroet...
de fysieke daad van het aanbidden van de Führer.
Toen hij voor het eerst zijn hand opstak, was dat 'nogal moeilijk, spannend natuurlijk, maar ook heel beklemmend'.
Later legde hij het bij wijze van experiment uit aan zijn kunsthandelaar en vriend Heiner Bastian. 'Ik wilde voor mezelf ontdekken of kunst na het fascisme nog mogelijk is. Ik wilde achter het fenomeen fascisme, achter de oppervlakte ervan, zien wat de afgrond van het fascisme voor mij betekent, want deze geschiedenis maakt deel uit van elke realiteit, ook die van mij. Zelfontdekking. Ik wilde het onvoorstelbare in mezelf uitbeelden.'
[bron]
Geen opmerkingen:
Een reactie posten